Wat is productielogistiek?

Als je productielogistiek niet goed is ingericht, merk je dat elke dag in de fabriek. Orders lopen uit, machines wachten op materiaal, voorraden lopen op en klanten krijgen later geleverd dan beloofd. Het voelt druk, maar niet effectief.

Sterke productielogistiek zorgt er juist voor dat alles soepel doorstroomt: van grondstoffenmagazijn tot eindproduct, met minimale verspilling en maximale leverbetrouwbaarheid. In dit artikel leggen we helder uit wat productielogistiek is, welke onderdelen erbij horen en hoe je stap voor stap verbetert.

Wat is productielogistiek?

Productielogistiek is de interne logistiek binnen een productiebedrijf: het plannen, organiseren en sturen van alle goederenstromen van grondstof tot eindproduct. Het gaat om alles wat er gebeurt vanaf het moment dat materiaal binnenkomt, tot het moment dat het eindproduct klaarstaat voor verzending.

Je kunt productielogistiek zien als de schakel tussen inkooplogistiek (aanvoer van materialen) en distributielogistiek (levering aan de klant). Waar supply chain management de hele keten bekijkt, richt productielogistiek zich vooral op wat er ín je fabriek gebeurt.

Belangrijke kenmerken

• Interne goederenstroom: alle bewegingen van materialen, onderdelen en halffabricaten binnen je locatie(s).
• Planning en besturing: afstemmen van capaciteit, materiaal en orders, zodat productie soepel doorloopt.
• Voorraad in bewerking: beheersen van onderhanden werk en tussenvoorraden.
• Ondersteunende systemen: denk aan MRP, WMS, MES en eenvoudige plannings- of registratietools.

Wat valt er onder productielogistiek?

Onder productielogistiek vallen meer onderdelen dan vaak wordt gedacht. Het is niet alleen “het magazijn bij de fabriek”, maar de hele keten van processen daaromheen.

Belangrijke bouwstenen

Goederenontvangst en grondstoffenmagazijn

• Inslag van grondstoffen, hulpstoffen en ingekochte onderdelen.
• Kwaliteitscontrole, etikettering en registratie.

Material management

• Bepalen welke materialen, in welke hoeveelheid en op welk moment nodig zijn.
• Werken met stuklijsten (BOM), MRP- of planningssystemen.

Productieplanning en -besturing

• Vertalen van klantvraag naar haalbare productieorders.
• Afstemmen van personeel, machines en materiaal.

Interne transporten en routing

• Aanvoer van materiaal naar lijnen en werkplekken.
• Keuze voor transportmiddelen (heftrucks, trekkers, AGV’s, handmatige karren, enz.).

Magazijn en tussenvoorraden

• Opslag van halffabricaten en onderhanden werk.
• Indeling van stellingen, picklocaties en buffers.

Eindproductmagazijn

• Opslag van gereed product.
• Orderpicken, verpakken en verzendklaar maken.

Informatie- en IT-systemen

• Registratie van voorraden, orders en bewegingen.
• Koppeling tussen ERP, WMS, MES en eventueel plannings- of datatools.

Al deze onderdelen grijpen in elkaar. Als één schakel hapert, merk je dat direct in leverbetrouwbaarheid, doorlooptijd en kosten.

Waarom is sterke productielogistiek zo belangrijk?

Als productielogistiek niet op orde is, ontstaat er ruis in de hele organisatie:

• Productie wacht op onderdelen.
• Er is of te veel voorraad, óf net dat ene artikel is op.
• Medewerkers zijn veel tijd kwijt met zoeken en brandjes blussen.
• Orders worden later geleverd dan beloofd.

Een goed ingerichte productielogistiek levert het tegenovergestelde op:

• Kortere doorlooptijd: minder wachttijden tussen stappen in het proces.
• Hogere leverbetrouwbaarheid: je levert wat je belooft, op het afgesproken moment.
• Lagere totale kosten: minder verspilling, minder noodmaatregelen, minder overbodige voorraden.
• Betere voorspelbaarheid: je ziet eerder aankomen waar knelpunten ontstaan.
• Meer rust op de vloer: duidelijke afspraken, logische stromen en minder ad hoc werk.

In een volatiele markt, met wisselende vraag en verstoorde supply chains, maakt sterke productielogistiek het verschil tussen continu achter de feiten aanlopen of gecontroleerd kunnen opschalen en bijsturen.

Push en pull

Om je productielogistiek goed te begrijpen, is het belangrijk om het verschil tussen push en pull te kennen.

Push (productie voor voorraad)

Bij een push-aanpak produceer je op basis van forecast. Je zet voorraad gereed product op, in de verwachting dat die later wordt verkocht. Dit werkt goed bij stabiele vraag en gestandaardiseerde producten.

Voordelen

• Korte levertijd richting klant.
• Efficiënt plannen van grote series.

Nadelen

• Risico op teveel voorraad of verouderde producten.
• Kapitaal staat vast in voorraad.

Pull (productie op klantorder)

Bij een pull-aanpak produceer je op basis van concrete klantorders. De klant triggert het proces, vaak met beperkte tussenvoorraden van halffabricaten.

Voordelen

• Minder eindproductvoorraad en afschrijvingen.
• Meer flexibiliteit in klant-specifieke varianten.

Nadelen

• Hogere eisen aan productielogistiek en planning.
• Levertijd richting klant is gevoeliger voor verstoringen in je proces.

In de praktijk combineren veel bedrijven push en pull. Bijvoorbeeld: standaardvarianten op voorraad (push) en specials of klant-specifieke opties op order (pull). De plek waar je van push naar pull gaat, wordt vaak het klantorderontkoppelpunt genoemd.

Productielogistiek verbeteren in 7 praktische stappen

Veel organisaties willen hun productielogistiek verbeteren, maar weten niet waar te beginnen. Onderstaande aanpak helpt je om gestructureerd stappen te zetten.

1. Begin bij de klantvraag

• Welke typen klanten bedien je?
• Welke levertijden verwachten zij realistisch?
• Welke producten hebben hoge omloopsnelheid en welke zijn niche?

Je logistieke ontwerp begint bij de service die je de klant wilt bieden. Dat bepaalt hoeveel flexibiliteit je nodig hebt en hoeveel voorraad je je kunt “permitteren”.

2. Breng je huidige stromen in kaart

Teken de route die materiaal aflegt van binnenkomst tot verzending. Gebruik bijvoorbeeld een eenvoudig stroomdiagram of spaghetti-diagram.

Let op:

• Aantal keren dat een product wordt neergezet en weer opgepakt.
• Onlogische omwegen of dubbele handling.
• Buffers waar werk of materiaal blijft “hangen”.

Alleen al het visualiseren van je huidige situatie maakt vaak duidelijk waar de grootste logistieke verspilling zit.

3. Segmenteer je producten en stromen

Niet elk product vraagt om dezelfde logistieke aanpak. Maak onderscheid naar bijvoorbeeld:

• Vraagpatroon (snellopers vs. langzaamlopers).
• Varianten (standaard vs. maatwerk).
• Omvang en gewicht (bulk vs. kleine onderdelen).

Zet deze segmentatie om in verschillende logistieke “routes”. Zo voorkom je dat alle producten door hetzelfde, vaak te complexe, standaardproces moeten.

4. Richt je voorraadstrategie en planning goed in

• Bepaal per productgroep welke voorraadvorm logisch is: grondstoffen, halffabricaten, eindproduct.
• Definieer minimale en maximale voorraadniveaus waar dat nodig is.
• Gebruik stuklijsten (BOM) en MRP- of planningslogica om materiaalbehoeften tijdig te signaleren.

Belangrijk is dat parameters (levertijden, omsteltijden, veiligheidsvoorraden) realistisch zijn en periodiek worden herzien. Verouderde parameters zijn een veelvoorkomende oorzaak van planningsproblemen.

5. Optimaliseer lay-out en interne transporten

Loop letterlijk mee met je medewerkers en kijk hoe materiaal en mensen zich bewegen.

Vragen die je daarbij helpen:

• Staat materiaal logisch ten opzichte van de verbruiksplek?
• Hoeveel stappen moet een medewerker zetten om een order af te maken?
• Kun je routes verkorten of combineren?

Soms levert een eenvoudige herindeling van stellingen, werkplekken en aanvoerroutes meer op dan een groot automatiseringsproject.

6. Digitaliseer waar het waarde toevoegt

Digitalisering is geen doel op zich. Kijk eerst welke problemen je wilt oplossen:

• Geen overzicht in onderhanden werk?
• Onbetrouwbare voorraadstanden?
• Veel handmatige registraties in Excel?

Pas daarna kies je mogelijke oplossingen: van eenvoudige scan-oplossingen en labelprinters tot een WMS of koppeling tussen ERP en MES. Zorg dat systemen de werkelijkheid op de vloer weerspiegelen, niet andersom.

7. Borg continu verbeteren

Productielogistiek is geen eenmalig project, maar een continu proces. Maak verbeteren onderdeel van het dagelijkse werk:

• Stel duidelijke KPI’s op (zie volgende paragraaf).
• Bespreek resultaten in dag- of weekstarts.
• Pak structurele oorzaken aan in plaats van alleen symptomen.

Zo bouw je stap voor stap aan een robuuste en schaalbare operatie.

Belangrijke KPI’s in de productielogistiek

Met een paar gerichte KPI’s maak je productielogistiek concreet en stuurbaar. Denk aan:

Doorlooptijd productieorder

Tijd tussen orderstart en gereedmelding. Korter is niet altijd beter, maar grote spreiding is een signaal om nader te onderzoeken.

Leverbetrouwbaarheid (OTIF)

Percentage orders dat op tijd én volledig wordt geleverd.

Voorraadniveau en omloopsnelheid

Totaal voorraadwaarde in grondstoffen, halffabricaten en eindproducten. Omloopsnelheid per productgroep: hoe vaak draait de voorraad per jaar?

WIP / onderhanden werk

Hoeveel orders staan “in de fabriek” in bewerking of in wachtrij? Een hoge WIP-stand is vaak een teken van onbalans in je proces.

OEE of benutting van kritieke machines

Niet alleen technisch, maar ook logistiek: staan machines stil doordat materiaal of informatie ontbreekt?

Belangrijk is dat je KPI’s koppelt aan concrete acties. Een dashboard zonder vervolg leidt zelden tot beter resultaat.

Digitalisering en automatisering

Automatisering, robots en slimme shuttle- of transportsystemen kunnen veel betekenen voor je productielogistiek. Maar ze zijn pas zinvol als de basis op orde is.

Stel jezelf daarom eerst deze vragen:

• Is onze vraag stabiel genoeg voor vergaande automatisering?
• Zijn processen gestandaardiseerd en beschreven?
• Hebben we de huidige verspillingen in kaart gebracht?

Pas als je hier “ja” op kunt antwoorden, is het logisch om verder te kijken naar automatische magazijnen, AGV’s of vergaande integratie tussen WMS, MES en ERP. Vaak kun je met eenvoudiger oplossingen al grote stappen zetten.